Heksen in Roermond
Heksen in Roermond
Een donker hoofdstuk uit de Roermondse geschiedenis: de vervolging en verbranding van vermeende heksen. In de 15e en 17e eeuw werden tientallen mensen, voornamelijk vrouwen, beschuldigd van hekserij, vaak op basis van angst, bijgeloof en sociale spanningen.
Lees wat er gebeurde, wat je er anno nu nog van kunt zien in de stad en informatie over het Nationale Heksenmonument.
Heksenprocessen 15e eeuw
In de 15e eeuw ontwikkelde het volksgeloof in toverij zich tot het idee dat heksen onderdeel waren van een duivelsverbond. Aanklachten kwamen vaak uit de bevolking, die dacht dat zijzelf, hun familie of vee behekst waren. De eerste slachtoffers in Roermond vielen in 1518, 1522, 1525, 1527 en 1553. In al deze gevallen ging het om reguliere strafprocessen tegen één of enkele vrouwen.
Vanaf 1513 stond op toverij de doodstraf, die op de brandstapel werd voltrokken. Deze ontwikkeling sluit aan bij wat elders in West- en Midden-Europa gebeurde.
Tekening door uit collectie Johann Jakob Wick, via Gemeentearchief Roermond.
Heksenvervolging 17e eeuw
In het begin van de 17e eeuw, tijdens een periode van angst en bijgeloof, vonden in Roermond een van de grootste heksenvervolgingen in Nederland plaats.
In 1613 en 1614 werden in korte tijd 75 mensen, voornamelijk vrouwen, maar ook enkele mannen, gearresteerd op verdenking van hekserij. Roermond hoorde toen bij het hertogdom Gelre en stond onder kerkelijke en wereldlijke machten die streng optraden tegen vermeende hekserij.
De beschuldigingen waren ernstig: van het veroorzaken van misgeboorten en veeziekten tot mislukte oogsten en mysterieuze sterfgevallen. Onder marteling werden bekentenissen afgedwongen, waarbij verdachten ook gedwongen werden andere vermeende heksen te noemen.
Men geloofde dat tovenaars en tovenaressen een verbond met de duivel sloten en deelnamen aan zogenaamde heksensabbats. Dergelijke daden golden als ketterij en dus als misdrijf tegen God, met de brandstapel als gevolg.
Historische locaties
Rattentoren (voorheen Heksentoren): gevangenis in 1613–1614 voor verdachten van hekserij.
Galgenberg (bij Kapel in ’t Zand / Herkenbosscherweg): Dit was de officiële executieplaats van Roermond, waar veroordeelden werden verbrand of gewurgd (en daarna alsnog verbrand). Vaak bleven de lichamen hangen als afschrikking voor passanten. Onderaan de Galgenberg staat nu een gedenkteken (zie foto).
Stadhuis: hier vonden de processen plaats.
Kelders Stadhuis: in de kelders vonden de martelingen en verhoren plaats. In de kelder staat nu een namaak wipgalg (middeleeuws strafwerktuig, zie foto). Deze kelder is tijdens de Open Monumentendagen middels een rondleiding te bezichtigen.
Anno nu
Het verleden van Roermond leeft ook nu voort in ons stadsbeeld én in het culturele aanbod:
De VVV organiseert jaarlijks enkele stadswandelingen over het thema ‘Heksen in Roermond’.
De Roermondse schrijver Emile Seipgens schreef in 1864 een opera bouffe in het Roermondse dialect rond de legendarische Duitse outlaw Johannes Bückler (circa 1778-1803), bijgenaamd Schinderhannes. Hierin is Schinderhannes de zoon van een heks en sluit hij, zoals een bokkenrijder betaamt, een verbond met de duivel. Roermond herdenkt Schinderhannes, met beelden verspreid in de stad. De Opera Bouffe of concerten worden nog geregeld opgevoerd.
Check de evenementenkalender voor een actueel overzicht.
Nationaal Heksenmonument
In november 2024 maakte Stichting Nationaal Heksenmonument bekend dat het monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van heksenvervolgingen in Roermond zal worden geplaatst. Het monument wil eerherstel bieden aan de slachtoffers en bijdragen aan bewustwording en educatie over heksenvervolgingen en hun hedendaagse culturele erfenis, zoals vrouwenhaat, femicide en zondebokdenken.
De realisatie staat gepland voor 2026. Het monument komt naast de Rattentoren (zie foto), achter de Sint-Christoffelkathedraal in het centrum van Roermond.
